وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان

موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی متنوع در استان خراسان شمالی، زمینه مساعدی را جهت انجام امور کشاورزی و دامپروری برای اهالی این خطه بوجود آورده است. وجود رودخانه دایمی اترک، چشمه ها و منابع آب فراوان از دیگر عوامل موثر در رونق کشاورزی و دامپروری منطقه است. 
کشاورزی از اصلی ترین فعالیت اقصادی استان به شمار می آید که به دو گونه سنتی و نیمه صنعتی رواج دارد. در بخش محصولات کشاورزی آن می توان به پنبه، گندم، جو، زیره، حبوبات، سبزیجات، گیاهان صنعتی، جالیزی و علوفه و در بخش محصولات باغی می توان به آلو ، گیلاس، آلبالو، انگور و سیب اشاره کرد.
به دلیل وجود مراتع غنی، دام داری در این ناحیه از رونق خاصی برخوردار است که به دو صورت دام داری ساکن و دام داری نیمه کوچ نشینی رواج دارد. البته در کنار دام داری پرورش زنبور عسل، کرم ابریشم و مرغ نیز صورت می گیرد.

صرف نظر از کشاورزی و دام داری در استان خراسان شمالی بخش صنایع بیشتر به صورت دستی نیز رواج دارد. صنایع دستی این منطقه را انواع قالی، جاجیم و گلیم بافی تشکیل می دهد. 
فعالیت مردم این استان فقط محدود به بخش کشاورزی و دامپروری نمی شود بلکه وجود مجتمع ها و صنایع دیگر نظیر: مجتمع پتروشیمی، کارخانه سیمان وکارخانه‌های پلاستیک بجنورد، مجتمع فولاداسفراین، کارخانه آلومینیومی جاجرم، نیروگاه برق، کارخانه قند وکارخانه الیاف شیروان، کارخانه‌های متعدد پنبه پاک کنی، صنایع غذایی، کشاورزی، ساختمانی و غیره، بر زندگی مردم این سرزمین تأثیر بسزایی دارد.

اقوام وزبان
این بخش از کشور در گذشته، تنها راه ارتباطی شرق به غرب بود و وجود جاده ابریشم در جنوب استان، سبب ورود اقوام مختلف به آن شده است. عمده ویژگی خراسان شمالی وجود بافت متنوع قومی و مولفه های فرهنگی متفاوت آن است. به طوری که امروزه مردم در خراسان شمالی به زبان ها و لهجه های مختلفی صحبت می کنند. بنابراین می توان گفت؛ اقوام ساکن در استان خراسان شمالی را بیشتر کرمانج ها، ترک ها، ترکمن ها و فارس ها که به آنها «تات» هم گفته می شود، تشکیل می دهند. گویش محلی فارسی ساکنان بومی استان خراسان شمالی «تاتی» نامیده می‌شود. با مهاجرت مردم ترک زبان گرایلی و مردم کرمانج - شاخه ای از کردها- در زمان شاه اسماعیل و شاه عباس از غرب ایران به این سرزمین، زبانهای فارسی کرمانجی و ترکی در آن رواج پیدا کرد.
مردم استان خراسان شمالی که متشکل از اقوام فارس ، کرد ، ترک ها ، نرکمن و ... می باشند ، با وحدت و یکپارچگی خاصی ، استان را به کانون وحدت قومیتها و مذاهب مختلف تبدیل کرده اند . جمعیت استان با ضریب جوانی 44درصد ( نسبت سهم سنین کمتر از 15 سال از کل جمعیت استان ) از نرخ باسوادی 5/76 درصد و پایین تر از 80 درصد متوسط کشور برخوردار است
خراسان شمالی از نظر ناهمواری ها به دو قسمت : الف ) نواحی کوهستانی ب ) پست و هموار تقسیم می شود .
ارتفاعاتی همچون آلاداغ , سا لوک , می سی نو، یا مان داغی از مهمترین ارتفاعات و رود اترک به عنوان تنها روزخانه دائمی وپر آب شمال شرق کشور دراین استان جریان دارد.
خراسان شمالی عمدتاً از آب و هوای معتدل کوهستانی برخوردار است و انواع آب و هوای آن عبارتند از :
الف) آب و هوای سرد کوهستانی ( نواحی مرتفع آلاداغ و کپه داغ )
ب ) آب و هوای معتدل کوهستانی
( شهرستان های مانه و سملقان، بجنورد ، شیروان ، فاروج ، اسفراین و شمال شهرستان جاجرم )
ج ) آب و هوای نیمه بیابانی ( کوهپایه ای ) بخشی از شهرستان مانه و سملقان و جنوب استان .
استان خراسان شمالی یکی از استان های متنوع در زمینه آب و هوا است. مناطقی مثل بجنورد و شیروان معتدل کوهستانی، مناطقی مثل غرب شهرستان های مانه و سملقان و راز و جرگلان» معتدل و دارای جنگل به قسمی که قسمتی از پارک جنگلی سرسبز گلستان در این استان قرار دارد و مناطقی مثل جاجرم که کویری هستند. آب و هواهای مختلف این استان را تشکیل می‌دهند.
پوشش گیاهی این استان با توجه به آب و هوای به طرز چشمگیری متنوع و متغیر است. به طوری که در این استان جنگل‌های برگ ریز و ارس، کویر، مراتع ضعیف و بسیار قوی و انواع دیگری از پوشش گیاهی به فاصله کمی از هم مشاهده می‌شود. بلندترین قله استان شاه جهان نام دارد که ارتفاع آن بیش از ۳۰۰۰ متر است. از لحاظ زمین شناسی قسمتی از کوههای هزار مسجد در شرق استان قرار دارد و دو رشته کوه آلاداغ و کپه داغ که ادامه رشته کوه عظیم البرز هستند نیز در تشکیل عوارض زمین شناسی این استان دخیل اند. به همین دلیل استان خراسان شمالی یکی از مناطق با خطر بالای زلزله در نقشه‌ها به حساب می‌آید.
استان خراسان شمالی( باب الرضا – گنجینه فرهنگها ) نگین سر سبز شمال شرق ایران پس از ارائه لایحه دولت هشتم ( دولت آقای سید محمد خاتمی ) با مصوبه نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان در بهار سال1383رسما به عنوان یکی از استانهای کشور ایران تاسیس گردید. این استان از شمال کشوربا ترکمنستان (با 270کیلومتر مرز مشترک ) از شرق و جنوب با استان خراسان رضوی از جنوب غربی با استان سمنان و از مغرب با استان گلستان هم مرز است . مساحت این استان ۲۸۴۳۴ کیلومتر مربع است که از این نظر پانزدهمین استان ایران و جمعیت آن ۸۱۱۵۷۲ نفر می‌باشد. براساس آمار سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، نرخ باسوادی در این استان برابر 13/79 درصد، نرخ شهرنشینی برابر با 36/48 درصد، نرخ بیکاری 9/5 و نرخ مشارکت اقتصادی 7/40 درصد بوده ‌است.
اقوام ساکن در استان خراسان شمالی شامل فارس‏ها، کرمانج ها ، ترک ها، ترکمن ها و تات ها می‌باشند. زبان های رایج نیز فارسی، کرمانجی و ترکی می‌باشد.

براساس نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال1395،این استان از 8 شهرستان ، 22 شهر،45دهستان،19بخش و 1300 روستای (آبادی) دارای سکنه تشکیل شده‌است

شهرستان‌ها:

·         شهرستان بجنورد 324083 نفر 

·         شهرستان شیروان 146140 نفر

·         شهرستان اسفراین 120513 نفر 

·         شهرستان آشخانه 101727 نفر 

·         شهرستان فاروج 49271 نفر 

·         شهرستان جاجرم 36673  نفر

·         شهرستان گرمه 25475  نفر

·         شهرستان راز و جرگلان 59210  نفر